Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał kolejny ważny wyrok dla frankowiczów – tym razem dotyczący postępowań upadłościowych. TSUE stwierdził, że sąd upadłościowy ma obowiązek z urzędu zbadać, czy umowa kredytu frankowego zawiera nieuczciwe zapisy – nawet jeśli polskie przepisy tego nie przewidują. Co więcej, sąd powinien mieć także możliwość zastosowania środków tymczasowych, np. ograniczenia potrąceń z wynagrodzenia upadłego konsumenta.
Frankowy kredyt w upadłości. Co zauważył sąd?
Sprawa trafiła do TSUE po pytaniu prejudycjalnym Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia, który rozpatrywał upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Główna część zobowiązań tej osoby wynikała z kredytu frankowego zawartego ponad dekadę wcześniej.
W toku postępowania sąd upadłościowy zauważył, że umowa kredytowa może zawierać nieuczciwe warunki – co mogłoby oznaczać, że część (albo całość) zadłużenia wobec banku jest nieważna. Problem w tym, że zgodnie z polskim prawem sąd upadłościowy nie może takiej umowy zbadać samodzielnie – może co najwyżej wnioskować do sędziego-komisarza o zbadanie sprawy i ewentualną korektę listy wierzytelności.
Co powiedział TSUE? Sądy krajowe muszą chronić konsumentów – z urzędu
Trybunał nie miał wątpliwości – prawo unijne stoi wyżej niż krajowe przepisy, a jego celem jest ochrona konsumenta. Dlatego:
- Sąd upadłościowy ma obowiązek samodzielnie ocenić umowę pod kątem nieuczciwych zapisów, nawet jeśli lista wierzytelności została już zatwierdzona.
- Nieuczciwe zapisy mogą skutkować zmniejszeniem długu, a nawet jego unieważnieniem.
- Nie można uzależniać tego badania od wcześniejszej decyzji sędziego-komisarza, bo przedłużenie postępowania godzi w interes upadłego konsumenta.
- Powaga rzeczy osądzonej (zatwierdzona lista wierzytelności) nie stoi na przeszkodzie temu badaniu, jeśli chodzi o ochronę konsumentów – interes publiczny ma tu pierwszeństwo.
Środki tymczasowe? Tak, sąd może ograniczyć potrącenia z pensji
Co więcej, TSUE zwrócił uwagę, że sąd upadłościowy powinien mieć możliwość zastosowania środków tymczasowych. W praktyce oznacza to, że do czasu rozstrzygnięcia, czy umowa kredytowa była uczciwa, sąd może np. ograniczyć potrącenia z wynagrodzenia upadłego konsumenta.
Dlaczego ten wyrok jest tak ważny?
Ten wyrok TSUE (sprawa C-582/23) to przełomowy krok w ochronie frankowiczów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Dotąd postępowania upadłościowe traktowano dość automatycznie – jeśli kredyt był w liście wierzytelności, to nikt go już nie kwestionował. Teraz sądy muszą aktywnie weryfikować, czy bank działał fair, nawet jeśli wcześniej nikt tego nie podniósł.
Co dalej?
Jeśli jesteś:
- Frankowiczem w postępowaniu upadłościowym – ten wyrok może oznaczać, że twój dług wobec banku zostanie zredukowany lub całkowicie unieważniony.
- Sędzią lub syndykiem – musisz wziąć pod uwagę konieczność samodzielnego zbadania umowy pod kątem klauzul abuzywnych.
- Prawnikiem – warto śledzić rozwój orzecznictwa i przygotować się na zmianę praktyki sądów upadłościowych.
Podsumowanie
📌 TSUE orzekł, że sąd upadłościowy musi z urzędu badać, czy warunki umowy frankowej są nieuczciwe
📌 Może to zrobić nawet po zatwierdzeniu listy wierzytelności
📌 Sąd może stosować środki tymczasowe na rzecz konsumenta (np. obniżyć potrącenia z pensji)
📌 Wyrok wzmacnia ochronę frankowiczów w trudnej sytuacji życiowej i prawnej
Kamil Boruta – radca prawny, Aleksandra Smok
