Ważna uchwała Sądu Najwyższego może znacząco wpłynąć na praktykę dotyczącą nieruchomości leśnych należących do Skarbu Państwa. W składzie siedmiu sędziów SN stwierdził, że ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie wyłącza możliwości zasiedzenia lasów państwowych.
Oznacza to, że w pewnych sytuacjach osoba prywatna może nabyć własność gruntu leśnego należącego do Skarbu Państwa przez zasiedzenie.
⚖️ Spór o możliwość zasiedzenia lasu państwowego
Sprawa, która doprowadziła do wydania uchwały (sygn. akt III CZP 94/22), dotyczyła wniosku o stwierdzenie zasiedzenia części nieruchomości należącej do Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe.
Dwaj mieszkańcy wsi twierdzili, że z dniem 1 maja 2015 r. nabyli przez zasiedzenie własność fragmentu gruntu przylegającego do ich działki. Wskazywali, że korzystają z niego od 1985 roku, kiedy to teren ogrodzili i zaczęli użytkować jako część swojego gospodarstwa.
Teren ten, jak ustalono, był od czasów II wojny światowej nieużytkiem i wiejskim wysypiskiem śmieci – nie porastała go roślinność leśna.
🏛️ Rozbieżne oceny sądów niższych instancji
Sąd Rejonowy uznał racje wnioskodawców – stwierdził, że byli samoistnymi posiadaczami w złej wierze, a grunt nie spełniał cech lasu w rozumieniu ustawy o lasach. W związku z tym możliwe było jego zasiedzenie.
Z kolei Sąd Okręgowy w drugiej instancji zajął stanowisko odmienne. Uznano, że:
- sporny teren był częścią kompleksu leśnego poddanego pielęgnacji,
- mimo przejściowego pozbawienia drzewostanu, zachował charakter gruntu leśnego,
- a tym samym podlegał ochronie wynikającej z ustawy o strategicznych zasobach naturalnych.
W efekcie wniosek o zasiedzenie został oddalony.
📜 Skarga kasacyjna i pytanie prawne do Sądu Najwyższego
Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów. Ich zdaniem art. 2 ustawy z 6 lipca 2001 r. (tzw. ustawy zasobowej) nie obejmuje zdarzeń prawnych takich jak zasiedzenie, lecz dotyczy jedynie działań wymagających zgodnej woli stron – np. sprzedaży, zamiany czy prywatyzacji.
Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, dostrzegł poważne wątpliwości i sformułował pytanie prawne:
„Czy możliwe jest zasiedzenie lasów państwowych w świetle ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju?”
🔍 Cztery możliwe interpretacje zakazu przekształceń własnościowych
W doktrynie i orzecznictwie występowały różne interpretacje pojęcia „przekształcenia własnościowe” zawartego w ustawie zasobowej.
Sąd Najwyższy rozważył cztery główne podejścia:
- Zakaz dotyczy tylko prywatyzacji i reprywatyzacji.
- Zakaz obejmuje czynności prawne Skarbu Państwa prowadzące do utraty własności.
- Zakaz rozciąga się również na inne zdarzenia prawne, takie jak zasiedzenie.
- Zakaz dotyczy zmian własnościowych wynikających z czynności lub orzeczeń sądowych, ale nie obejmuje skutków powstających z mocy prawa (ex lege) – a takim właśnie skutkiem jest zasiedzenie.
Właśnie ta ostatnia interpretacja została przyjęta w najnowszej uchwale.
⚖️ Uchwała Sądu Najwyższego: zasiedzenie lasów państwowych nie jest wyłączone
W dniu 21 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę o następującej treści:
„Artykuł 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie wyłącza zasiedzenia nieruchomości stanowiącej las państwowy.”
Do uchwały zostały zgłoszone dwa zdania odrębne, co pokazuje, że zagadnienie budziło istotne rozbieżności interpretacyjne.
🌳 Co oznacza ta uchwała w praktyce?
Orzeczenie SN nie oznacza, że każdy, kto korzysta z fragmentu lasu, może go zasiedzieć. Uchwała nie znosi ochrony lasów państwowych, lecz przesądza, że w wyjątkowych przypadkach – gdy spełnione zostaną przesłanki z art. 172 Kodeksu cywilnego – nabycie własności przez zasiedzenie jest dopuszczalne.
W praktyce oznacza to, że:
- sądy będą musiały indywidualnie badać charakter spornego gruntu,
- kluczowe znaczenie ma, czy teren faktycznie pełni funkcję lasu w rozumieniu ustawy o lasach,
- a samo zakwalifikowanie gruntu w ewidencji jako „leśnego” nie wyklucza jeszcze możliwości zasiedzenia.
📚 Znaczenie uchwały dla praktyki
Uchwała ma duże znaczenie zarówno dla obywateli, jak i dla administracji leśnej.
Z jednej strony otwiera drogę osobom, które od dziesięcioleci faktycznie władają nieruchomościami należącymi formalnie do Skarbu Państwa, do uregulowania swojego stanu prawnego.
Z drugiej – wymaga od Lasów Państwowych większej czujności w monitorowaniu stanu posiadania swoich gruntów.
🏁 Podsumowanie
Sąd Najwyższy po raz pierwszy w tak jednoznaczny sposób przesądził, że zasiedzenie lasów państwowych jest dopuszczalne.
To przełomowa interpretacja, która może mieć wpływ na wiele postępowań dotyczących gruntów o niejednoznacznym charakterze – zwłaszcza tam, gdzie przez dziesięciolecia doszło do faktycznego przejęcia użytkowania przez osoby prywatne.
Uchwała SN: z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III CZP 94/22
Teza: art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie wyłącza zasiedzenia nieruchomości stanowiącej las państwowy.
Kamil Boruta – radca prawny, Hubert Zapolski
