Coraz więcej firm, kierując się ideą recyklingu i zero waste, przyjmuje niewykorzystane materiały z budów – gruz, piasek, ziemię z wykopów czy stare podkłady betonowe. W teorii brzmi to ekologicznie i ekonomicznie. W praktyce? Może oznaczać poważne problemy z prawem odpadowym i karami administracyjnymi.
Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2025 r. (III OSK 1477/22) nie pozostawia złudzeń: nawet jeśli „gruz” lub „ziemia” mają wartość i można je wykorzystać – mogą być uznane za odpady, a to pociąga za sobą obowiązki rejestracyjne, ewidencyjne i zezwoleń.
🏗️ Co się wydarzyło?
Przedsiębiorca z woj. łódzkiego, prowadzący żwirownię, porozumiał się z firmą budującą trasę ekspresową S8. Przez kilka dni kierowcy zwozili mu ziemię z wykopów – w sumie ponad 2300 ton. Na jego terenie znalazły się też stare betonowe podkłady kolejowe.
Kontrola Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) nie pozostawiła wątpliwości – mamy do czynienia z odpadami, a nie z materiałami budowlanymi. Problem? Brak rejestracji w BDO, brak ewidencji, brak zezwoleń.
📋 Co to właściwie znaczy?
Zgodnie z ustawą o odpadach z 2021 roku, odpadem jest każda substancja lub przedmiot, którego posiadacz się pozbywa, zamierza się pozbyć, lub do którego pozbycia się jest obowiązany (art. 3 ust. 1 pkt 6).
Nie ma znaczenia, czy odbiorca uważa, że:
- materiał nadaje się do ponownego użycia,
- nie jest zanieczyszczony,
- ma wartość rynkową,
- można go wykorzystać do budowy ogrodzenia czy rekultywacji gruntu.
Jeśli ktoś się pozbywa tych materiałów – w rozumieniu przepisów to odpady. A przyjęcie odpadów to już działalność odpadowa, która wiąże się z:
✅ wpisem do rejestru BDO,
✅ prowadzeniem ewidencji (np. kart przekazania odpadów),
✅ uzyskaniem zezwoleń na zbieranie/przetwarzanie odpadów.
⚖️ Co orzekł NSA?
NSA przyznał rację IOŚ oraz sądom niższej instancji:
- Nawet jeśli materiały są użyteczne, mogą być zakwalifikowane jako odpady,
- Kluczowa jest intencja pierwotnego posiadacza – jeśli się ich pozbywa, to są to odpady,
- Ziemia z wykopów, jeśli trafia poza teren inwestycji lub jest zanieczyszczona – musi być traktowana jako odpad,
- Brak dokumentacji (karty przekazania, ewidencja w BDO) to naruszenie przepisów,
- Uznanie, że coś nie jest odpadem, bo „się jeszcze przyda”, nie wystarczy.
Przedsiębiorca tłumaczył, że działa w duchu „zero waste”, ziemia jest dobrej klasy i ekologiczna, a podkłady kupił jako używane materiały budowlane. Sąd jednak uznał, że to nie wystarcza do zmiany kwalifikacji prawnej.
🧾 Czego zabrakło przedsiębiorcy?
- Braku wpisu w rejestrze BDO (Baza Danych o Produktach i Opakowaniach oraz Gospodarce Odpadami),
- Braku ewidencji przyjętych odpadów – np. kodów 17 01 06 (materiały budowlane) czy 17 05 04 (ziemia i kamienie),
- Braku zezwoleń na zbieranie i przetwarzanie odpadów, wymaganych przez art. 41 ustawy o odpadach,
- Braku kart przekazania odpadów – dokumentów potwierdzających legalność transportu.
💡 Czego uczy ten wyrok?
1. Nie każda ziemia to „dar od inwestora”
Ziemia z wykopów tylko wtedy nie jest odpadem, gdy:
- nie jest zanieczyszczona,
- zostaje użyta na terenie tej samej inwestycji.
Jeśli przewozisz ją na inny teren – trzeba ją ewidencjonować jako odpad.
2. Stare materiały budowlane ≠ rzeczy używane
To, że coś da się jeszcze wykorzystać (np. podkłady kolejowe), nie znaczy, że przestaje być odpadem. Zwłaszcza, jeśli:
- nie masz dowodu zakupu,
- nie wiadomo, czy były wcześniej oczyszczone / sklasyfikowane.
3. Zero waste to nie zwolnienie z przepisów
Idea zrównoważonego gospodarowania zasobami to dobry kierunek, ale nie może być pretekstem do obchodzenia obowiązków odpadowych.
🧠 Wnioski dla firm budowlanych, transportowych i recyklingowych
Jeśli odbierasz ziemię, gruz, stare płyty betonowe, cegły itp. – upewnij się, że robisz to legalnie. Konieczne może być:
✔️ wpisanie się do BDO,
✔️ prowadzenie ewidencji przekazania odpadów,
✔️ uzyskanie zezwoleń odpadowych,
✔️ kontrola źródła i składu przyjmowanego materiału,
✔️ posiadanie dokumentacji potwierdzającej cel i sposób wykorzystania.
📌 Podstawa prawna:
- Ustawa z 14 grudnia 2021 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1587),
- Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska z 20 lipca 1991 r.,
- Wyrok NSA z 17 czerwca 2025 r., sygn. III OSK 1477/22.
🚧 Podsumowanie:
Nielegalne przyjęcie „ziemi z wykopów” może kosztować więcej niż jej zakup. Zamiast pomagać środowisku, możesz narazić firmę na kontrole, postępowania i sankcje. Jeśli masz wątpliwości co do klasyfikacji materiałów – skonsultuj się z prawnikiem środowiskowym lub specjalistą ds. BDO. W sprawach odpadowych brak świadomości nie chroni przed odpowiedzialnością.
🔎 Chcesz, byśmy przygotowali checklistę odbioru materiałów budowlanych w zgodzie z przepisami odpadowymi? A może potrzebujesz wzoru dokumentacji do BDO? Napisz w komentarzu lub skontaktuj się z nami – doradzimy, zanim przyjdzie kontrola.
Kamil Boruta – radca prawny, Aleksandra Smok
