Na początku lutego 2026 roku Rada Ministrów przyjęła głośny projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego (KKS). Zmiany, które z założenia mają deregulować i upraszczać prawo, wywołały prawdziwą burzę wśród przedsiębiorców. Z jednej strony rząd ostatecznie kończy z patologią instrumentalnego wszczynania postępowań karnych, z drugiej – wprowadza przepisy, przez które widmo procesu o uszczuplenie podatkowe może ciążyć nad firmą przez wiele lat po formalnym przedawnieniu samego podatku.
Co dokładnie oznaczają nowe przepisy dla obywateli i właścicieli firm? Przyjrzyjmy się dwóm stronom medalu najnowszej reformy Ministerstwa Finansów.
Dobre wiadomości: Koniec ze sztucznym zawieszaniem przedawnienia
Przez lata zmorą polskich przedsiębiorców był art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Pozwalał on urzędnikom skarbowym na instrumentalne i niemal automatyczne wszczynanie postępowań karnych skarbowych tuż przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia podatku. Robiono to wyłącznie po to, aby „zamrozić” bieg przedawnienia i zyskać więcej czasu na prowadzenie przeciągających się kontroli.
Projekt z 3 lutego 2026 r. wreszcie uchyla ten przepis. To ogromny sukces i odpowiedź na wieloletnie apele środowisk biznesowych. Fiskus traci najpotężniejsze narzędzie do sztucznego przedłużania postępowań.
Dodatkowo pakiet deregulacyjny wprowadza inne korzystne rozwiązania:
- Likwidacja krajowych schematów podatkowych (MDR): Zniesienie uciążliwego obowiązku raportowania krajowych schematów podatkowych, co znacząco zmniejszy biurokrację.
- Uproszczenia w płatnościach: Podniesienie z 1 000 zł do 5 000 zł kwoty podatku, którą za podatnika może bezpiecznie zapłacić inny podmiot.
- Szybsze nadpłaty: Zniesienie wymogu składania formalnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jeśli wynika ona wprost ze skorygowanej deklaracji.
Ciemna strona reformy: Karalność po przedawnieniu podatku
Tym, co budzi największy sprzeciw ekspertów, Krajowej Rady Doradców Podatkowych oraz Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (MŚP), jest uchylenie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego.
Do tej pory przepis ten stanowił żelazną gwarancję dla obywatela: jeśli podatek uległ przedawnieniu (zazwyczaj po 5 latach), ustawała również karalność przestępstwa skarbowego związanego z tym podatkiem. Ministerstwo Finansów postanowiło jednak całkowicie uniezależnić przedawnienie karalne (KKS) od przedawnienia podatkowego (Ordynacja podatkowa).
Jak to wpłynie na rzeczywistość przedsiębiorców? Różnicę obrazuje poniższa tabela:
| Stan obecny (przed zmianami) | Nowa rzeczywistość (po wejściu zmian) |
| Przedawnienie podatku (5 lat) zamyka sprawę. | Przedawnienie podatku (5 lat) zamyka drogę administracyjną, ale nie karną. |
| Skarbówka nie może skutecznie ścigać karnie za uszczuplenie przedawnionego podatku. | Skarbówka może skierować akt oskarżenia do sądu karnego nawet kilka lat po przedawnieniu podatku (okres przedawnienia przestępstw skarbowych może wynosić 10 lat). |
| Kwestie podatkowe rozstrzygają wyspecjalizowane sądy administracyjne. | Fiskus będzie mógł dochodzić zapłaty rzekomego uszczuplenia podatkowego przed sądem karnym, który zazwyczaj nie ma głębokiej specjalizacji w zawiłościach prawa podatkowego. |
Argumenty Ministerstwa kontra obawy biznesu
Wiceminister finansów Jarosław Neneman broni kontrowersyjnej zmiany, argumentując, że postępowanie karne służy do walki z prawdziwą, zorganizowaną przestępczością gospodarczą, a nie do korygowania drobnych pomyłek z użyciem „kartki i długopisu”. Z perspektywy rządu, utrzymanie starego przepisu przy jednoczesnym zakazie instrumentalnego wszczynania postępowań skróciłoby czas na ściganie najpoważniejszych oszustw z 10 do zaledwie 5 lat.
Jednak Minister Agnieszka Majewska (Rzecznik MŚP) oraz doradcy podatkowi alarmują, że w ustawie brakuje definicji „prawdziwego przestępcy”. Organ skarbowy zyskuje potężne narzędzie, które może wykorzystać wobec każdego przedsiębiorcy w dowolnym czasie. Oznacza to drastyczne zachwianie zasady pewności prawa – podatnik nigdy nie będzie mógł spać spokojnie, nawet jeśli minie 5 lat od złożenia deklaracji.
Kiedy zmiany wejdą w życie?
Zgodnie z planem rządu:
- Zasadnicza część przepisów upraszczających i deregulacyjnych ma zacząć obowiązywać od 1 października 2026 r.
- Najbardziej kluczowe i kontrowersyjne zmiany dotyczące rozdzielenia przedawnienia podatku od postępowania karnego skarbowego mają znaleźć zastosowanie dopiero od 2031 r.
Powyższe terminy dają przedsiębiorcom czas na przygotowanie się do nowej rzeczywistości. Niemniej, kierunek obrany przez Ministerstwo Finansów jest jasny: urzędy skarbowe zrzekają się przewlekłych procedur administracyjnych na rzecz twardszych, prawnokarnych narzędzi egzekwowania należności.
Kamil Boruta – radca prawny, Hubert Zapolski
