Przewlekłość postępowań to od lat jedna z głównych bolączek polskiego wymiaru sprawiedliwości. Teraz Ministerstwo Sprawiedliwości zaprezentowało projekt nowelizacji ustawy o skardze na przewlekłość, który ma nie tylko ograniczyć formalizm, ale także rozszerzyć możliwości składania skarg, m.in. na postępowania wykonawcze czy w przedmiocie uchylenia immunitetu sędziowskiego. Kluczowa zmiana? Wyższe rekompensaty – do 30 tys. zł.
Przewlekłość nadal realnym problemem
Pomimo wcześniejszych nowelizacji, skargi na przewlekłość nadal są często odrzucane z przyczyn formalnych, a wiele obszarów postępowania – np. wykonawczych – pozostaje poza zakresem obowiązujących przepisów. Ministerstwo chce to zmienić i dostosować ustawę do standardów wynikających z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz).
Nowe obszary objęte skargą na przewlekłość
1. Postępowanie wykonawcze
Projekt zakłada uchylenie art. 2 ust. 1b ustawy skargowej, który obecnie wyklucza możliwość składania skargi na przewlekłość w postępowaniu wykonawczym. Nowe przepisy umożliwią złożenie skargi m.in. w sprawach:
- warunkowego przedterminowego zwolnienia,
- odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego (SDE),
- przerwy w wykonaniu kary,
- odwołania warunkowego zwolnienia.
Ministerstwo podkreśla, że obecny stan prawny prowadzi do nierówności wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i stanowi zamknięcie drogi sądowej w sprawach dotyczących podstawowych praw jednostki.
2. Postępowania dotyczące immunitetów
Projekt przewiduje także możliwość składania skarg na przewlekłość w postępowaniach dotyczących zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziów, asesorów i prokuratorów. Jak zaznaczono w uzasadnieniu, przewlekłość na tym etapie ma wpływ na całą sprawę główną, dlatego konieczne jest objęcie tego rodzaju postępowań zakresem ustawy.
Większe rekompensaty – nawet do 30 tys. zł
Projektowane zmiany przewidują podniesienie kwoty odszkodowania za przewlekłość postępowania:
- obecnie: od 2 000 zł do 20 000 zł,
- po zmianach: od 3 000 zł do 30 000 zł.
Wyższe rekompensaty mają stanowić realną ochronę prawną i motywować sądy oraz prokuratury do bardziej sprawnego działania.
Mniej formalizmu – większa dostępność środka prawnego
Skarga na oddzielnym piśmie
Aby ułatwić rozpoznawanie spraw, skargi na przewlekłość mają być składane na odrębnym piśmie. Taki obowiązek ma na celu usprawnienie obiegu dokumentów i przyspieszenie rozpoznawania spraw.
Uwaga: skarga złożona inaczej będzie bezskuteczna – czyli nie wywoła żadnych skutków procesowych.
Uproszczenie wymagań formalnych
MS planuje również uchylenie obowiązku szczegółowego uzasadnienia skargi. W praktyce sądy często odrzucały skargi z powodu „niewystarczającego uzasadnienia”. Teraz przytoczenie okoliczności przewlekłości ma być elementem fakultatywnym – co ułatwi składanie skarg osobom nieposiadającym wykształcenia prawniczego.
Senacka inicjatywa i stanowisko RPO
Warto przypomnieć, że podobne rozwiązania proponował już wcześniej Senat – m.in. w odpowiedzi na obywatelską petycję z 2023 roku. Autorzy petycji argumentowali, że osoby pozbawione wolności są obecnie pozbawione efektywnego środka ochrony prawnej w zakresie skargi na przewlekłość – np. przy wnioskach o przedterminowe zwolnienie.
Z kolei Rzecznik Praw Obywatelskich już w 2021 roku wspierał skarżących przed Trybunałem Konstytucyjnym, przypominając, że art. 45 ust. 1 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Ministerstwo: zmiany poprawią efektywność sądów
W uzasadnieniu projektu podkreślono, że nowe przepisy:
- zwiększą dyscyplinę procesową sądów i prokuratur,
- przyspieszą prowadzenie postępowań,
- wzmocnią konstytucyjne prawo do sądu,
- zmniejszą liczbę spraw trafiających do ETPCz przeciwko Polsce.
Podsumowanie – co zmieni nowelizacja?
| Obszar | Obecnie | Po zmianach |
|---|---|---|
| Skarga na przewlekłość w postępowaniu wykonawczym | Niedopuszczalna | Możliwa |
| Skarga w sprawie uchylenia immunitetu | Brak przepisów | Wyraźnie dopuszczalna |
| Rekompensata za przewlekłość | 2 000–20 000 zł | 3 000–30 000 zł |
| Składanie skargi | W dowolnej formie | Na oddzielnym piśmie – pod rygorem bezskuteczności |
| Uzasadnienie skargi | Obowiązkowe | Fakultatywne |
Co dalej?
Projekt nowelizacji to krok w kierunku bardziej dostępnego i sprawiedliwego wymiaru sprawiedliwości. Jeśli zostanie uchwalony, da obywatelom – w tym także osadzonym – realne narzędzie do przeciwdziałania przewlekłości postępowań i dochodzenia rekompensaty za opieszałość sądów.
Chcesz wiedzieć więcej o środkach ochrony prawnej w sprawach sądowych lub planowanych zmianach legislacyjnych?
Zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią – udzielimy kompleksowej pomocy prawnej w sprawach dotyczących przewlekłości postępowań oraz skarg do ETPCz.
Kamil Boruta – radca prawny, Aleksandra Smok
