Czy osoba uzależniona od alkoholu może nadal legalnie prowadzić samochód? Odpowiedź brzmi: tylko wtedy, gdy nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa drogowego. A jeśli istnieją co do tego wątpliwości – starosta ma obowiązek skierować kierowcę na badania lekarskie. Tak właśnie orzekł niedawno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpatrując sprawę Jana L.
🧑⚖️ Starosta reaguje – przymusowe badania kierowcy
Sprawa zaczęła się od zawiadomienia prokuratora, który poinformował prezydenta miasta, że Jan L. może być uzależniony od alkoholu. Na tej podstawie urząd skierował mężczyznę na specjalistyczne badania lekarskie. Celem miało być ustalenie, czy jego stan zdrowia nadal pozwala na bezpieczne prowadzenie pojazdów.
Jan L. – za pośrednictwem swojego pełnomocnika – zaskarżył decyzję, argumentując, że nigdy nie spowodował wypadku ani nie został zatrzymany za jazdę po alkoholu. Podnosił też, że dowody są niejednoznaczne i oparte głównie na opinii biegłego przygotowanej na potrzeby postępowania karnego.
📋 SKO i sąd: zagrożenie, nie historia
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało decyzję o badaniach w mocy. Podkreśliło, że nie liczy się przeszłość kierowcy, ale jego obecny stan zdrowia i potencjalne ryzyko dla ruchu drogowego. Skierowanie na badania nie oznacza automatycznie odebrania prawa jazdy – to tylko pierwszy krok do rozwiania wątpliwości.
Tak samo orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Sąd uznał, że opinia biegłego w sprawie karnej – dotyczącej prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości – mogła stanowić podstawę do wszczęcia procedury administracyjnej. Choć organ nie może działać automatycznie, to w tym przypadku istniały „uzasadnione zastrzeżenia” co do stanu zdrowia kierowcy.
⚠️ Skierowanie na badania to obowiązek, nie decyzja uznaniowa
Zgodnie z ustawą o kierujących pojazdami, jeśli istnieją poważne wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy, starosta musi skierować go na badania. Nie ma tu miejsca na uznaniowość – to decyzja związana, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki (art. 75 ust. 1 oraz art. 99 ust. 1 u.k.p.).
Problem w tym, że ustawa nie precyzuje, czym dokładnie są „zastrzeżenia co do stanu zdrowia”. Tu z pomocą przychodzi orzecznictwo, które wskazuje, że chodzi o takie dolegliwości czy podejrzenia choroby, które mogą wpływać na koncentrację, refleks, zdolność podejmowania decyzji czy reagowania w stresie.
W omawianej sprawie opinia biegłego wskazywała, że Jan L. jest osobą uzależnioną od alkoholu, co – nawet przy braku objawów – może oznaczać trwałe upośledzenie funkcji poznawczych. To właśnie miało uzasadniać skierowanie na badania.
🧠 Alkoholizm a prowadzenie auta – nie tylko kwestia trzeźwości
To, że ktoś jest trzeźwy w danym momencie, nie oznacza, że jest zdolny do prowadzenia auta. Alkoholizm to choroba, która może prowadzić do trwałych zmian w mózgu – np. otępienia alkoholowego czy zespołu Korsakowa. Te z kolei mogą wpływać na zdolność kierowcy do bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym, nawet jeśli nie jest w danej chwili pod wpływem alkoholu.
Lekarze-specjaliści muszą ocenić, czy Jan L. posiada wystarczające zdolności psychomotoryczne i poznawcze, by kierować pojazdem w sposób bezpieczny.
📌 Co warto zapamiętać?
- Skierowanie na badania lekarskie przez starostę to nie kara, ale działanie prewencyjne – ma służyć ochronie wszystkich uczestników ruchu drogowego.
- Dowody muszą wskazywać na potencjalne ryzyko, ale nie muszą przesądzać o chorobie – od tego są właśnie badania lekarskie.
- Choroba alkoholowa może, ale nie musi wykluczać możliwości prowadzenia auta – wszystko zależy od indywidualnej diagnozy.
- Starosta nie może ignorować informacji o możliwym uzależnieniu – jeśli są one uzasadnione, ma obowiązek działać.
📚 Podstawa prawna:
- Ustawa o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2023 r. poz. 622 ze zm.)
- Art. 75 ust. 1 i art. 99 ust. 1 u.k.p. – decyzja o skierowaniu na badania
- Art. 3 ust. 1 pkt 1 u.k.p. – warunki bycia kierowcą
Kamil Boruta – radca prawny, Aleksandra Smok
