Od 1 października 2020 roku polscy przedsiębiorcy rozliczający VAT mierzą się z nowym obowiązkiem – składania JPK_VAT z deklaracją. Połączenie dotychczasowej deklaracji VAT-7/VAT-7K z plikiem JPK_Ewidencja uprościło administrację, ale jednocześnie nałożyło na podatników szereg nowych wymagań formalnych. Jednym z najbardziej problematycznych jest oznaczanie transakcji między podmiotami powiązanymi symbolem „TP”.
W tym artykule wyjaśniamy:
- czym jest JPK_VAT z deklaracją,
- jak działają oznaczenia „TP”,
- co musi zrobić podatnik, by prawidłowo realizować obowiązki w tym zakresie.
📦 Czym jest JPK_VAT z deklaracją?
Od 1.10.2020 r. wprowadzono jednolity plik kontrolny JPK_VAT z deklaracją, który zastępuje:
- dotychczasową deklarację VAT-7/VAT-7K,
- plik JPK_VAT z ewidencją.
Podatnicy rozliczają się w jednym z dwóch wariantów:
| Rodzaj pliku | Kto składa | Zakres |
|---|---|---|
| JPK_V7M | Podatnicy miesięczni | Część deklaracyjna i ewidencyjna co miesiąc |
| JPK_V7K | Podatnicy kwartalni | Ewidencja miesięcznie, deklaracja kwartalnie |
📁 Co zawiera plik JPK_VAT?
Plik składa się z dwóch części:
1. Część deklaracyjna
Zastępuje dawną deklarację VAT-7/VAT-7K.
2. Część ewidencyjna
Zawiera m.in.:
- oznaczenia GTU (grupy towarów i usług),
- oznaczenia transakcji (w tym „TP”),
- typy dokumentów (np. FP, WEW, RO).
🔍 Oznaczenie „TP” – transakcje między podmiotami powiązanymi
Jednym z bardziej kontrowersyjnych obowiązków jest wskazywanie w ewidencji VAT transakcji między podmiotami powiązanymi, poprzez oznaczenie „TP”.
Kiedy stosujemy „TP”?
Zawsze, gdy:
- istnieje powiązanie pomiędzy podatnikiem a kontrahentem (na podstawie ustaw o CIT/PIT),
- niezależnie od:
- wartości transakcji,
- rynkowości ceny,
- prawa do odliczenia VAT,
- obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych.
Uwaga: Oznaczenie „TP” obowiązuje również dla transakcji z zagranicznymi podmiotami powiązanymi, np. przy imporcie usług czy WNT.
🧩 Co oznacza „powiązanie”?
Zgodnie z przepisami (art. 32 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT oraz art. 11a ust. 1 pkt 5 ustawy o CIT / art. 23m ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT), za powiązania uważa się m.in.:
Przykłady powiązań:
- Podmioty z co najmniej 25% udziałów/praw głosu/praw do zysku.
- Spółka osobowa i jej wspólnicy.
- Członek zarządu posiadający udziały.
- Rodzina do II stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa (np. brat, siostra, teść, zięć).
❗ Nie stosujemy „TP” dla dalszych krewnych (np. bratanek, siostrzeniec – III stopień).
🧾 Praktyczne wyłączenia
- Nie oznaczamy „TP” przy sprzedaży zbiorczej raportowanej przez RO.
- Od lipca 2021 r. nie stosuje się „TP” dla transakcji wyłącznie ze Skarbem Państwa lub JST, jeśli nie ma innych powiązań.
⚙️ Jak przygotować firmę do stosowania oznaczenia „TP”?
✅ Krok po kroku:
- Zidentyfikuj wszystkich kontrahentów
- Krajowych i zagranicznych.
- Ustal, które podmioty są powiązane.
- Oznacz powiązanych kontrahentów w systemie księgowym
- W bazie dostawców/klientów dodaj znacznik „TP”.
- Przeprowadź ankietę dla kluczowych osób fizycznych
- Członkowie zarządu, wspólnicy, właściciele.
- Ankieta powinna wykazać powiązania rodzinne, kapitałowe, majątkowe, organizacyjne.
- Wdrożenie procedury aktualizacji danych
- Obowiązek aktualizacji ankiety w przypadku np. rozwodu, nabycia udziałów, zmian właścicielskich.
⚠️ Typowe problemy i wyzwania
- Brak progów wartości transakcji – oznaczenie „TP” może być obowiązkowe nawet przy drobnych transakcjach.
- Trudność w ustaleniu powiązań, zwłaszcza w firmach rodzinnych i małych spółkach.
- Ryzyko naruszenia RODO – gromadzenie danych osobowych może wymagać podstawy prawnej i zabezpieczeń.
- Odpowiedzialność spoczywa na podatniku, nie na księgowym – warto mieć procedurę i dokumentację potwierdzającą dochowanie należytej staranności.
📅 Terminy składania JPK_VAT
- Miesięczni podatnicy (JPK_V7M) – do 25. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni.
- Kwartalni podatnicy (JPK_V7K):
- Miesięczna ewidencja (bez deklaracji).
- Deklaracja składana za trzeci miesiąc kwartału.
✍️ Podsumowanie – co musi zrobić podatnik?
- 🕵️♀️ Zidentyfikować powiązanych kontrahentów.
- 🧾 Ewidencjonować transakcje „TP” w JPK_VAT.
- 📄 Zbierać informacje o powiązaniach od osób fizycznych.
- 🔁 Aktualizować dane przy każdej zmianie.
- 📌 Pamiętać: „TP” dotyczy każdej transakcji – niezależnie od wartości.
Kamil Boruta – radca prawny, Aleksandra Smok
