W Polsce działa już ponad 2 miliony firm rodzinnych – przedsiębiorstw, w których decyzje podejmują i wspólnie pracują członkowie tej samej rodziny. W wielu z nich trwa właśnie kluczowy etap: planowanie sukcesji, czyli przekazania sterów kolejnemu pokoleniu.
Jednym z największych wyzwań tego procesu pozostaje znalezienie źródeł finansowania, które pozwolą przeprowadzić sukcesję w sposób bezpieczny, sprawiedliwy i korzystny zarówno dla nestora, jak i sukcesorów.
Na szczęście rynek finansowy oferuje dziś rozwiązania dopasowane do potrzeb firm rodzinnych – od funduszy typu private debt, przez wykup menedżerski, aż po sprzedaż inwestorowi zewnętrznemu.
🔹 Sukcesja to także finansowanie
Jak podkreśla Magdalena Śniegocka, dyrektor inwestycyjna w CVI Dom Maklerski, planowanie sukcesji to w dużej mierze poszukiwanie źródeł kapitału, które umożliwią harmonijną zmianę właścicielską:
„Niezależnie od tego, czy mówimy o przekazaniu firmy kolejnemu pokoleniu, wykupie menedżerskim czy sprzedaży spółki inwestorowi zewnętrznemu – kluczową kwestią jest znalezienie finansowania, które pozwoli na spokojne i sprawne przejęcie biznesu.”
Proces sukcesji bardzo często wiąże się z koniecznością uporządkowania struktury właścicielskiej – wyjścia wspólników nieaktywnych, pozostawienia tylko tych, którzy chcą firmę dalej rozwijać. To wymaga środków finansowych.
💰 Private debt – elastyczne źródło kapitału dla firm rodzinnych
Jednym z ciekawszych narzędzi wspierających sukcesję jest finansowanie typu private debt.
To forma finansowania dłużnego, która pozwala przedsiębiorstwu pozyskać środki na rozliczenie z nestorem lub wspólnikami bez konieczności sprzedaży udziałów i utraty kontroli nad firmą.
„Private debt umożliwia zamianę wartości przedsiębiorstwa na gotówkę bez zbywania udziałów. Firma zachowuje kontrolę, a zobowiązania wobec nestora spłaca z bieżących przychodów” – wyjaśnia Magdalena Śniegocka.
Dzięki temu nestor może uzyskać środki np. w formie dywidendy lub spłaty części udziałów, zachowując stabilność finansową, a rodzina – kontrolę nad spółką.
📈 Private debt także po sukcesji
Private debt może wspierać nie tylko sam proces sukcesji, ale również rozwój spółki po jej zakończeniu.
Kapitał z funduszy dłużnych może posłużyć m.in. do:
- inwestycji rozwojowych,
- wprowadzenia nowych produktów,
- ekspansji na rynki zagraniczne,
- wdrażania strategii ESG czy innowacji.
W odróżnieniu od klasycznych kredytów bankowych, fundusze private debt:
- nie wymagają regularnych spłat kapitału,
- dostosowują harmonogram spłat do przepływów pieniężnych firmy,
- nie zawsze wymagają twardych zabezpieczeń, takich jak hipoteka.
Dzięki temu ta forma finansowania jest dostępna także dla firm z sektora usług lub spółek nieposiadających znacznych aktywów trwałych.
🧾 Jak przygotować się do rozmów z inwestorem private debt?
Firmy rodzinne, które chcą pozyskać finansowanie tego typu, powinny dobrze się przygotować.
Podstawą jest rzetelny biznesplan lub memorandum informacyjne opisujące:
- profil działalności,
- strukturę właścicielską,
- przepływy pieniężne,
- zdolność do obsługi zadłużenia.
Dla inwestora najważniejsza jest przewidywalność modelu biznesowego i stabilność przepływów finansowych.
Jak podkreśla Śniegocka, w przypadku private debt to właśnie te czynniki – a nie tylko wartość aktywów – decydują o warunkach finansowania.
👥 Wykup menedżerski jako sposób na sukcesję
Nie każda firma rodzinna ma naturalnych sukcesorów – dzieci lub krewnych gotowych przejąć stery.
W takich przypadkach coraz częściej rozwiązaniem jest wykup menedżerski (MBO), czyli przejęcie firmy przez jej kadrę zarządzającą lub kluczowych pracowników.
Jak wskazuje Maja Jabłońska, radca prawny w Grant Thornton:
„Wykup menedżerski to strategia, która pozwala na płynne przejęcie firmy przez osoby doskonale znające jej działalność. Zachowuje kulturę organizacyjną i motywuje kadrę, która staje się współwłaścicielem przedsiębiorstwa.”
Takie transakcje również mogą być finansowane z wykorzystaniem funduszy private debt.
🧩 Jak przygotować firmę do wykupu?
Paweł Jacel, partner w CVI, zwraca uwagę, że proces wykupu wymaga wcześniejszego przygotowania – finansowego i strategicznego:
„Warto wprowadzić system motywacyjny dla zarządu, który w perspektywie kilku lat pozwoli mu zgromadzić kapitał na wkład własny. Resztę może uzupełnić finansowanie typu private debt.”
Taka strategia zwiększa zaangażowanie menedżerów i daje firmie elastyczność w przeprowadzeniu sukcesji, nawet jeśli brakuje naturalnych następców w rodzinie.
🤝 Gdy sukcesja w rodzinie jest niemożliwa – sprzedaż inwestorowi
Zdarza się, że w kolejnym pokoleniu brakuje osób gotowych przejąć biznes. Wtedy dobrym rozwiązaniem może być sprzedaż firmy inwestorowi branżowemu lub finansowemu.
Maja Jabłońska podkreśla, że taka transakcja może być szansą na dalszy rozwój przedsiębiorstwa:
„Nowy inwestor może wnieść do spółki dostęp do nowych technologii, rynków czy kanałów sprzedaży. Kluczowe jest jednak odpowiednie uregulowanie relacji między sukcesorem, inwestorem i samą spółką – najlepiej poprzez umowę wspólników i kontrakt menedżerski.”
Z kolei Paweł Jacel dodaje, że private debt może tu odegrać istotną rolę:
„Finansowanie dłużne może uzupełnić lukę między kredytem bankowym a kapitałem inwestora, poprawiając płynność i zwiększając wartość spółki przed sprzedażą.”
🧠 Podsumowanie: sukcesja to proces, nie wydarzenie
Niezależnie od tego, czy celem jest przekazanie firmy dzieciom, menedżerom czy inwestorowi, kluczowe znaczenie ma przygotowanie finansowe.
Private debt, wykup menedżerski czy sprzedaż strategiczna to tylko narzędzia – powodzenie sukcesji zależy od przemyślanej strategii, planowania i współpracy z ekspertami.
📌 Wnioski dla właścicieli firm rodzinnych
✅ Zaplanuj sukcesję z wyprzedzeniem – minimum kilka lat przed przekazaniem firmy.
✅ Rozważ różne źródła finansowania – kredyt, private debt, inwestor branżowy.
✅ Zadbaj o płynność finansową i spójność właścicielską.
✅ Pamiętaj o aspektach prawnych i emocjonalnych – sukcesja to nie tylko liczby, ale też ludzie i wartości.
Źródła:
- CVI Dom Maklerski
- Grant Thornton
- Wywiady z Magdaleną Śniegocką, Mają Jabłońską i Pawłem Jaclem
- IV Forum na Wzgórzach – Biznes Rodzinny 2024
Kamil Boruta – radca prawny, Hubert Zapolski
