Fundacje rodzinne szturmem zdobyły polski rynek, stając się jednym z najchętniej wybieranych narzędzi do planowania sukcesji oraz strukturyzacji majątku. Szybko jednak okazało się, że praktyczna obsługa tej instytucji rodzi sporo problemów. Wąskim gardłem stał się sam Rejestr Fundacji Rodzinnych (RFR) prowadzony wyłącznie przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Przedłużające się oczekiwanie na wpis oraz na zwykłe odpisy stało się zmorą przedsiębiorców i prawników.
Dostrzegając te problemy, ustawodawca przygotował nowelizację rozporządzenia w sprawie rejestru fundacji rodzinnych. Rozporządzenie wydano 22 kwietnia 2026 roku, a nowe przepisy zaczną obowiązywać od 29 lipca 2026 roku. Choć nie jest to rewolucja na miarę pełnej cyfryzacji, nowe zasady przyniosą istotne ułatwienia w codziennym funkcjonowaniu fundacji.
Rejestr jawny, ale trudno dostępny
Zgodnie z ustawą Rejestr Fundacji Rodzinnych jest jawny. Każdy ma prawo uzyskać z niego odpis, wyciąg czy zaświadczenie bez konieczności wykazywania interesu prawnego. Dostęp do samych akt rejestrowych, w których znajduje się między innymi statut, jest natomiast zastrzeżony dla zamkniętego kręgu osób (między innymi fundatora, członków organów czy beneficjentów).
Problem polegał dotychczas na technicznej stronie udostępniania tych informacji. W przeciwieństwie do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), który oferuje natychmiastowy i bezpłatny dostęp do odpisów online, RFR funkcjonował w trybie wysoce analogowym. Aby uzyskać odpis niezbędny do założenia rachunku bankowego czy podpisania aktu notarialnego, należało złożyć fizyczny wniosek do sądu w Piotrkowie Trybunalskim, opłacić go (20 złotych) i czekać od kilku do kilkunastu tygodni na przesłanie papierowego dokumentu z pieczęcią. W dynamicznym obrocie gospodarczym takie opóźnienia potrafiły całkowicie wstrzymać transakcje inwestycyjne.
Co dokładnie zmieni się od 29 lipca 2026 roku?
Lipcowa nowelizacja rozporządzenia wprowadza kilka praktycznych i długo wyczekiwanych rozwiązań ułatwiających pozyskiwanie informacji.
1. Elektroniczne odpisy i zaświadczenia Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie możliwości wydawania odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji z RFR w postaci elektronicznej. Dokumenty te będą opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym uprawnionego pracownika sądu lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną.
2. Składanie wniosków drogą mailową Skończy się konieczność wysyłania papierowych formularzy pocztą tradycyjną. Wniosek o wydanie dokumentu w postaci elektronicznej będzie można przesłać na oficjalny adres poczty elektronicznej sądu rejestrowego. Warunkiem koniecznym będzie opatrzenie takiego wniosku kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym oraz dołączenie potwierdzenia uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Gotowy dokument sąd odeśle na adres mailowy wnioskodawcy.
3. Podstawowe informacje dostępne na stronie sądu Na podmiotowej stronie internetowej sądu rejestrowego udostępnione zostaną podstawowe dane o zarejestrowanych fundacjach rodzinnych. Każdy zainteresowany będzie mógł samodzielnie wygenerować wydruk komputerowy zawierający te informacje. Wydruk ten będzie posiadał odpowiednie adnotacje potwierdzające jego autentyczność (między innymi datę i dokładny czas pobrania danych z systemu). Informacje na stronie mają być aktualizowane automatycznie co najmniej raz dziennie.
Warto jednak zaznaczyć, że w ten sposób uzyskamy dostęp jedynie do podstawowych danych identyfikacyjnych fundacji (takich jak numer RFR, nazwa, siedziba, numer NIP i REGON). Dokumenty wewnątrzkorporacyjne i statuty nadal pozostaną poza tym systemem.
Krok w dobrą stronę, ale czekamy na pełną integrację z KRS
Zmiany wchodzące w życie latem 2026 roku z pewnością usprawnią codzienną obsługę fundacji rodzinnych. Oszczędność czasu na przepływie korespondencji oraz cyfrowa forma dokumentów to duże ułatwienie dla notariuszy i banków.
Nie można jednak ukrywać, że wprowadzane zmiany mają charakter półśrodka. RFR wciąż nie stanie się pełnoprawnym odpowiednikiem Krajowego Rejestru Sądowego. Brakuje w nim rozwiniętego systemu teleinformatycznego, natychmiastowego wglądu w historię wpisów czy możliwości zdalnego przeglądania akt.
Pierwotne plany zakładały obsługę fundacji rodzinnych bezpośrednio w ramach systemu KRS, z czego zrezygnowano ze względu na konieczność szybkiego uchwalenia samej ustawy. W środowisku prawniczym wciąż słychać postulaty o pełną integrację tych dwóch systemów. Na razie jednak musimy zadowolić się mniejszą ilością papieru i szybszą komunikacją elektroniczną z sądem w Piotrkowie Trybunalskim.
Zarządzanie fundacją rodzinną wymaga dbałości o każdy aspekt formalny. Zapraszamy do kontaktu z ekspertami naszej kancelarii, którzy pomogą w płynnym przeprowadzeniu wszelkich procedur przed sądem rejestrowym.
Kamil Boruta – radca prawny, Hubert Zapolski
